Μοντερνισμός, ηθική και χριστιανισμός

 «Ο μοντέρνος κόσμος είναι γεμάτος από τις παλιές χριστιανικές αρετές που τρελάθηκαν.» (G.K. Chesterton, από το βιβλίο του "Orthodoxy", 1908)

πηγή εικόνας: pinterest 

Εισαγωγή 

 Ζούμε σε μια εποχή που κατηγορείται συχνά για έλλειψη νοήματος. Οι επικριτές του μοντερνισμού νοσταλγούν εποχές όπου υπήρχε μια χρυση τομή απεναντι στο καλο και το κακο, το ηθικο και το ανηθικο,  ορισμένα από μια ανώτερη δύναμη που την ονομαζουμαι θρησκεια και θεο. Η καθε θρησκεια οριζει τα δικα της ηθικα ορια μεσα στα οποια θα πρεπει να κινουνται οι ανθρωποι. Όμως, μήπως αυτή η νοσταλγία δεν είναι τίποτα άλλο από τον φόβο του ανθρώπου να αναλάβει την ευθύνη της ζωής του; Μήπως η λεγόμενη «ηθική κρίση» της εποχής μας είναι στην πραγματικότητα η επώδυνη, αλλά αναγκαία ενηλικίωση της ανθρωπότητας;

Κύριο Μέρος 

Συχνά χρησιμοποιείται το 1984 του George Orwell ως παράδειγμα για το πώς η απώλεια του νοήματος οδηγεί στη σκλαβιά. Όμως, μια προσεκτική ανάγνωση αποκαλύπτει το αντίθετο. Ο εφιάλτης του Όργουελ ήταν ένα καθεστώς που κατείχε την Απόλυτη Αλήθεια, που παρακολουλούσε κάθε σκέψη (Thought Police) και επέβαλε έναν αυστηρό ηθικό κώδικα (όπως η «Anti-Sex League» στο βιβλίο).

Στην πραγματικότητα, η οργανωμένη θρησκεία και η παραδοσιακή ηθική λειτούργησαν ιστορικά ακριβώς όπως το «Κόμμα»: υπαγόρευαν τι είναι αλήθεια και τι ψέμα, τι είναι αμαρτία και τι αρετή, αφαιρώντας από το άτομο το δικαίωμα της κριτικής σκέψης. Η αληθινή ελευθερία δεν βρίσκεται στην επιστροφή σε παλιά δόγματα, αλλά στη δυνατότητα του ατόμου να αμφισβητεί κάθε αυθεντία είτε επίγεια είτε ουράνια.

 Το επιχείρημα ότι «ελευθερία χωρίς κανόνες είναι ασυδοσία» αποτελεί μια βολική πλάνη. Αν χρειάζεσαι τον φόβο του Θεού ή την υπόσχεση του Παραδείσου για να είσαι «καλός» άνθρωπος, τότε δεν είσαι ηθικός είσαι απλώς πειθήνιος.

H ικανότητα να θέτεις εσύ τον νόμο στον εαυτό σου, βασισμένος στη λογική και την ενσυναίσθηση, και όχι στην υπακοή σε μια εξωτερική εντολή. Ο μοντερνισμός δεν κατάργησε τις αξίες· τις εξανθρώπισε. Μας ελευθέρωσε από την υποχρέωση να υπηρετούμε θεούς και μας έδωσε την ευθύνη να σεβόμαστε ανθρώπους.

 Οι επικριτές μιλούν για «σκλαβιά στα πάθη» και «εγωισμό». Όμως, η ψυχολογία μας δίδαξε ότι η καταπίεση των ενστίκτων στο όνομα μιας εξιδανικευμένης «αγιότητας» οδηγεί στη νεύρωση και την υποκρισία. Ο άνθρωπος είναι, από τη φύση του, ον που επιδιώκει την ευχαρίστηση και την αυτοσυντήρηση.

Το να αποδεχτούμε τη φύση μας ακόμα και τις σκοτεινές ή εγωιστικές πτυχές της– είναι πράξη ειλικρίνειας. Ο Νίτσε έλεγε ότι ο Χριστιανισμός έδωσε στον Έρωτα δηλητήριο να πιει· δεν πέθανε, αλλά εκφυλίστηκε σε αμαρτία. Η σύγχρονη εποχή προσπαθεί να θεραπεύσει αυτό το τραύμα, λέγοντας πως δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές για αυτό που είμαστε. Το να χρησιμοποιείς τα ένστικτά σου για να επιβιώσεις και να ευτυχήσεις δεν είναι πτώση, είναι βιολογική υγεία.

Επίλογος 

 Δεν υπάρχει έτοιμο νόημα γραμμένο στα αστέρια ή σε ιερά βιβλία. Το σύμπαν είναι σιωπηλό και αδιάφορο. Αυτό για κάποιους είναι τρομακτικό, αλλά για τους ελεύθερους ανθρώπους είναι η απόλυτη ευκαιρία. Είμαστε οι αρχιτέκτονες της ζωής μας. Ελευθερία δεν είναι να υπηρετείς μια Ανώτερη Δυναμη, αλλά να έχεις το θάρρος να δημιουργείς τις δικές σου αξίες σε έναν κόσμο που δεν σου χρωστάει τίποτα.

Ενδεικτικές Πηγές 

Dawkins, R. (2007). Η περί Θεού αυταπάτη (Μ. Αβαριτσιώτης, Μετ.). Κάτοπτρο. (Πρωτότυπο έργο που δημοσιεύθηκε το 2006).

Hitchens, C. (2008). Ο Θεός δεν είναι μεγάλος: Πώς η θρησκεία δηλητηριάζει τα πάντα (Θ. Γιαννακόπουλος, Μετ.). Scripta. (Πρωτότυπο έργο που δημοσιεύθηκε το 2007).

Mill, J. S. (2013). Περί ελευθερίας (Φ. Παιονίδης, Μετ.). Πόλις. (Πρωτότυπο έργο που δημοσιεύθηκε το 1859).

Nietzsche, F. (2010). Η γενεαλογία της ηθικής (Ζ. Σαρίκας, Μετ.). Πανοπτικόν. (Πρωτότυπο έργο που δημοσιεύθηκε το 1887).

Sartre, J.-P. (2020). Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός (Α. Παπασταθόπουλος, Μετ.). Δώμα. (Πρωτότυπο έργο που δημοσιεύθηκε το 1946).

Skinner, B. F. (1973). Πέρα από την ελευθερία και την αξιοπρέπεια (Φ. Κονδύλης, Μετ.). Εξάντας. (Πρωτότυπο έργο που δημοσιεύθηκε το 1971)