Το τυρί και τα σκουλήκια του Garlo Ginzburg

 Σύμφωνα με τον ιστορικό Carlo Ginzburg, οι κοσμοθεωρίες του Μενόκκιο εμπνέονταν αφενός από έναν μακραίωνο αγροτικό πολιτισμό και αφετέρου από ιδέες του 16ου αιώνα, με κάποιες από τις οποίες ο μυλωνάς είχε έρθει σε επαφή μέσω των αναγνωσμάτων του. Παρουσιάσετε τον διανοητικό κόσμο του Μενόκκιο, εξηγώντας ταυτοχρόνως με ποιους τρόπους ο ιστορικός αποκτά πρόσβαση σε αυτόν (μεθοδολογία, μελέτη πρωτογενούς υλικού, ερωτήματα προς διερεύνηση). 

Ο Garlo Ginzburg (1939) ειναι Ιταλός ιστορικός ο οποίος βοήθησε στην ανάπτυξη της μικροιστορίας. Ένα φημισμένο του έργο είναι “Το τυρί και τα σκουλήκια”. Η μικροιστορία εστιάζει στην παρουσίαση της ζωής των απλών ανθρώπων και παίρνοντας την ζωή του ενός, οι ιστορικοί μπορούν να βγάλουν ασφαλή συμπεράσματα για τις κοινωνικοοικονομικές καταστάσεις της εποχής εκείνης και απομακρύνονται από την μελέτη των μεγάλων γεγονότων και προσωπικοτήτων. Εκεί ανήκει και ο Μενόκκιο και ο διανοητικός του κόσμος.

Ο Μενόκκιο ή αλλιώς ο Ντομενικο Σκαντελλα γεννήθηκε το 1532 στο Φριουλι. ‘Ήταν πολυτάλαντος αλλά κυρίως μυλωνάς, ήξερε γραφή και ανάγνωση. Διάφορες πολιτισμικές δεξαμενές που αντλούσε τις απόψεις και εμπλούτιζε τον διανοητικό κόσμο ήταν ίσως οι αναβαπτιστές , οι αιρετικές ομάδες στην Ιταλία την περίοδο αυτή, την ανεξιθρησκία, την αναγωγή της θρησκείας στην ηθική,  την μεταρρύθμιση, επαφή με λουθηρανικές ομάδες και τα διάφορα βιβλία που διάβαζε όπως η Βίβλος στην δημώδη γλώσσα, Elucidarium του Ονωριου του Autun, Supplementum supplementi delle cronicheτου Ερημιτη Γιακοπο Φιλίππου Φορεστι, Το Ροζαριο της Ενδόξου Παρθένου Μαρίας του δομινικανού Αλμπέρτο ντε Καστέλλο, Το λειμωνάριο της Βίβλου, Το Όνειρο του Καραβία, Το Λουτσιντάριο, Το συναξάρι όλων των αγίων του Ιακώβου του Βοραγινου, Η Ιστορία της Κρίσεως, Ο ιππότης Τζουάννε ντε Μανταβίλλα, Τσαμπόλλο, Το Συμπλήρωμα των χρονικών, Εκατό νουβέλες του Βοκκακίου, Το δεκαήμερο του Βοκκακίου, Καζαμίας και το Κοράνι. Είχε επηρεαστεί από την αγροτική ριζοσπαστική θρησκεία που συνδύαζε το καθολικό δόγμα μαζί με την προφορική παράδοση μαζί με τους μύθους  και την μαγεία. Ακόμη συζητούσε τις απόψεις του ακόμα και με διάφορους ανθρώπους του πνεύματος και με κληρικούς.  Επίσης καυχιότανε για τις απόψεις του καθώς τις θεωρούσε μοναδικές και προϊόν της διανοητικής του ικανότητας. Ο Μενόκκιο διάβαζε τα βιβλία του με μια γρίλια που φώτιζε περισσότερο ορισμένα εδάφια κρύβοντας άλλα, που όξυνε τα νοήματα ορισμένων λέξεων που δρούσαν στην μνήμη του καταλυτικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το βιβλίο για τον Μενόκκιο αποτελούσε πρόσχημα. Ακόμα η προσφυγή σε περικοπές του Λειμωνάριου και του Συναξάριου δεν έπρεπε να μας ξαφνιάζουν όταν η ιερά εξέταση “έσφιγγε τον κλοιό”. Συμπεραίνοντας ο Μενόκκιο διάβαζε τα βιβλία με την απομόνωση ακόμα και την παραμόρφωση των λέξεων και φράσεων, βάζοντας δίπλα -δίπλα διαφορετικά εδάφια και δημιουργώντας κεραυνοβόλες αναλογίες. Ακόμα διάφοροι θρύλοι και μύθοι τον επηρέαζαν όπως των τριών δαχτυλιδιών. Από την άλλη ο Carlo Ginzburg αποκτά πρόσβαση σε αυτόν με διάφορους τρόπους. Πρώτον, ο συγγραφέας διαθέτει στην φαρέτρα του την Ιταλική μικροιστορία δηλαδή την εστίαση στην ζωή ενός συγκεκριμένου ατόμου και την κατανόηση μέσω από τις απόψεις του Μενόκκιο για την εποχή εκείνη. Ακόμη διαθέτει την μελέτη πρωτογενούς υλικού όπως : τα πρακτικά της Ιεράς Εξέτασης, διάφορα έγγραφα που μας πληροφορούν για τις οικονομικές δραστηριότητές του και για τη ζωή των παιδιών του. Επίσης, ο συγγραφέας διαθέτει και δικά του γραπτά με τις απόψεις του καθώς ο ίδιος ήξερε γραφή και ανάγνωση. Ακόμη κάποια από τα βιβλία που είχε σώζονται και σήμερα άρα ο Ginzburg είχε την δυνατότητα να καταλάβει με τον τρόπο που ο Μενόκκιοκαταλάβαινε και διάβαζε τα βιβλία, για να αιτιολογήσει μια γερά θεμελιωμένη άποψη του διαβάζοντας και καταλαβαίνοντας δηλαδή αυτά που ήθελε. Επίσης ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ανθρωπολογικές θεωρίες για να καταλάβει το πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο το οποίο είχε, έντονα αρχαϊκά στοιχεία με μεγάλες φεουδαρχικές οικογένειες οι θεσμοί της δουλείας και της “masnada” είχαν επιβιώσει, το παλαιό μεσαιωνικό κοινοβούλιο είχε κρατήσει τις δυνάμεις και η Βενετική κυριαρχία είχε εδραιωθεί πλέον και με την λήψη διάφορων μέτρων προσπάθησαν να αποφύγουν τις  βίαιες αντιδράσεις και να βοηθήσουν τους χωρικούς από την τοκογλυφία. Έτσι μελετώντας τις τοπικές παραδόσεις και την λαϊκή κουλτούρα, ο συγγραφέας μπόρεσε να καταλάβει πως οι απόψεις του Μενόκκιο “ζυμώθηκαν” μέσω της προφορικής παράδοσης και του γραπτού λόγου. Τα βασικά ερωτήματα που θέτει ο Ginzburg ήταν : ποιες είναι οι πήγες γνώσεων που αντλεί ο Μενόκκιο και διανθίζει τον διανοητικό του κόσμο; και ποιες θρησκευτικό - κοινωνικές απόψεις πρεσβεύει; Αυτά τα ερωτήματα βοηθούν να αποδομήθεί η σκέψη του Μενόκκιο και άλλων παρόμοιων ανθρώπων που έχουμε λίγα στοιχεία γι’ αυτούς ή που γλίτωσαν από την θανατική ποινή της ιεράς εξέτασης.

Καταλήγοντας, η κατεύθυνση στην έρευνα του Ginzburgγια τον Μενόκκιο προσφέρει στο κοινό μια ιδέα για την ζωή εκείνης της εποχής και παρουσιάζει γενικότερα το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο που ζούσαν πολλοί άνθρωποι κατά τον 16ο αιωνα στην Ιταλική χερσόνησο. Με την έρευνα αυτή ο Ginzburg παραθέτει την ενεργή αλληλεπίδραση των παλαιών και των νέων ιδεών, διαθέτοντας πολύτιμες γνώσεις για εκείνη την εποχή.